अभ्यास महाराष्ट्रातील संतांचा (Study of Saints of Maharashtra)

संत साहित्य आपल्या भारतीय संस्कृतीचा महत्वाचा भाग आहे. संतांची आपल्या भारतास व महाराष्ट्रास लाभलेली परंपरा हा अध्यात्म, साहित्य व सांस्कृतिक एैतिहासिक असा फार मोठा वरदहस्त आहे. तन, मन, ज्ञान अशी ही पवित्र गंगोत्री ही महानुभव संप्रदाय, नाथसंप्रदाय, दत्तसंप्रदाय, वारकरी संप्रदाय, समर्थ संप्रदाय असे पाच संप्रदाय आहेत. या संप्रदायातील संत वाड्.मय, कार्य चळवळी, साधना प्रणाली त्या कालखंडातील परिस्थितीचा प्रभाव हा फार मोठा इतिहास आहे.

श्री चक्रधर स्वामी, श्री दत्तप्रभू अवतार, श्री गोरक्षनाथ, श्री मच्छिंद्रनाथ, श्री ज्ञानेश्वर, श्री समर्थ रामदास, संत नामदेव, संत तुकाराम आणि संत कवयित्री या सर्वांच्या सांप्रदायिक परंपरा, ज्ञान साहित्याची ग्रंथसंपदा म्हणजे समृध्द ज्ञानपरंपरा आहेत. त्यातील वैचारिक, बौध्दिक तत्वज्ञानाच्या अभ्यास विचार संशोधन व संतांच्या चारित्राचा भाग घटना (कथा) मानवास जगण्याची शक्ती देतात. हा उर्जेचा स्त्रोत मनाचे सकारात्मक परिवर्तन करतो. स्त्री संत साहित्य हे मराठी संत साहित्यातील अनमोल असे योगदान आहे. संत साहित्यात स्त्री-पुरूष असा भेद नाही. जात-पात धर्म याच्या पलिकडे जाणारे संत वाड्.मय आनंदाचे, समाधानाचे अनमोल रत्न आहे.

अभ्यासक्रम :

१. संत साहित्य परिचय आणि चरित्र
२. संत ज्ञानेश्वर – पार्श्वभूमी, चरित्र, ग्रंथसंपदा, ज्ञानेश्वरीचे अंतरंग, भागवतधर्म
३. संत नामदेव – चरित्र, अभंगगाथा, तीर्थावली, आणि समाज प्रबोधन
४. संत एकनाथ – चरित्र, वाड्मय, समाज सुधारणा आणि क्रांतिकारी विचार
५. संत तुकाराम – चरित्र, तत्त्वज्ञान, समाज सुधारणा आणि अभंगरचना
६. समर्थ रामदास – चरित्र, समाज सुधारणा, ग्रंथसंपदा, राजकीय विचार आणि धर्मप्रसार
७. संत कवयित्री –
  ▪ संत कवयित्रींची वैशिष्ट्ये
  ▪ स्त्री जीवनदर्शन, वाड्मयीन कार्य
  ▪ मुक्ताबाई, जनाबाई, वेणाबाई इत्यादी प्रमुख संत कवयित्रींच्या संदर्भात अभ्यास
८. संत साहित्यातील भक्तिमार्ग
९. कर्मयोग, हठयोग, ज्ञानयोग
१०. संत साहित्यातील राष्ट्रविचार व समाजविचार
११. लोकशाही व समानता
१२. लोकपरंपरा व भाषा
१३. संत साहित्यातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक संचित
१४. संत साहित्यातील मानवी मन व शिकवण